فضائل امیرالمومنین در قرآن (بخش اول - چهل آیه)

بسم الله الرحمن الرحیم

آيات نازل شده در مورد اميرالمومنين علي ابن ابي طالب عليه السلام یا فضائل علی علیه السلام در قرآن

1.      اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (6 حمد ) صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ (حمد 7)

ما را به راه راست هدايت كن... (6) راه كسانى كه آنان را مشمول نعمت خود ساختى; نه كسانى كه بر آنان غضب كرده‏اى; و نه گمراهان. (7)

از رسول خدا ، امام باقر و امام صادق روايت شده است كه علي عليه السلام صراط مستقيم است .  ( بحار الانوار  35/373) همچنين از سعيد بن جبير از ابن عباس نقل شده است كه پيامبر به علي فرمود تو راه روشن خدا و صراط مستقيم و رهبر دين هستي (بحار الانوار  38/92 همچنين در تفسير الميزان علامه طباطبايي و مجمع اليان علامه طبرسي و تفسير عياشي و در كتاب معاني الاخبار ص 32 نيز اين حديث آمده است )

2.      از ابو بصير از امام صادق درباره سخن خداوند «ذلِكَ الكِتابُ لا رَيبَ فيه هدي للمتقين» نقل شده است كه فرمود مقصود از كتاب علي است كه هيچ شكي در آن نيست كه راهنماي پرهيزگاران است . ونيز منظور از متقين تنها شيعيان علي هستند. (‌بقره آيه 2 ) ( تفسير عياشي و تفسير علي بن ابراهيم قمي1/30 و شواهد التنزيل 1/67 )

3.      « الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ » ( بقره 3 )

«(پرهيزكاران) كسانى هستند كه به غيب ايمان مى‏آورند; و نماز را برپا مى‏دارند; و از تمام نعمتها و مواهبى كه به آنان روزى داده‏ايم، انفاق مى‏كنند. »

پيرامون تفسير اين‌آيه گفته اند منظور از غيب ، رجعت و قيامت و قيام قائم آل محمد است . يعني اعتقاد داشتن به اينها . ( تفسير برهان 1/124)

4.      « أُولئِكَ عَلَى‏ هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » (بقره 5)

« آنان بر طريق هدايت پروردگارشانند; و آنان رستگارانند. »

حافظ حاکم حسکانی که حنفی مسلک است در شواهد التنزیل به استناد فرمایش حضرت علی علیه السلام می گوید که مولا فرمودند: روزی سلمان با من به سخن نشست که یا ابا الحسن کمتر موردی پیش می آمد که من و تو با هم نزد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم حاضر شویم و حضرت نفرماید: ای سلمان این مرد ( علی علیه السلام) و حزبش رستگاران روز قیامت اند. ( شواهد التنزيل 1/68 ، ما نزل من القرآن في علي ، تاريخ دمشق 2/346 )

5.      « يُخادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ » (بقره 9)

« مى‏خواهند خدا و مؤمنان را فريب دهند; در حالى كه جز خودشان را فريب نمى‏دهند; (اما) نمى‏فهمند.»

امام صادق در تفسير اين آيه فرمود منظور از كساني كه ايمان آوردند آنهايي هستند كه آقا و مولايشان اميرالمومنين است . ( تفسير منسوب به امام عسكري ص 113 ، بحار الانوار 6/51 )

6.      « وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ » ( بقره 13)

حافط حاکم حسکانی که حنفی مسلک است در شواهد التنزیل استناد به حرف ابن عباس کرده و در این آیه می گوید: منظور از آمن الناس علی بن ابی طالب، جعفر طیار، حمزه، سلمان، ابوذز، مقداد و حذیفة بن الیمان و دیگران می باشد.

آیة الله سید صادق حسینی شیرازی در کتاب علی فی القرآن پس از نقل این مطلب می نویسد: مقصود از کلمه ی ناس این افراد می باشد.

7.      « وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوْا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى‏ شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ » (بقره14)

« و هنگامى كه افراد باايمان را ملاقات مى‏كنند، و مى‏گويند: «ما ايمان آورده‏ايم!» (ولى) هنگامى كه با شيطانهاى خود خلوت مى‏كنند، مى‏گويند: «ما با شمائيم! ما فقط (آنها را) مسخره مى‏كنيم!»

حاكم حسكاني از محمد بن حنفيه نقل نموده كه گويد چون علي و سلمان و عمار و صهيب و مقداد و ابوذر داخل مدينه شدند و عبدالله ابي منافق و ياران او آن حضرت را مشاهده كردند ، عبدالله ابي نزديك اميرالمومنين آمد و گفت مرحبا آقا و سيد بني هاشم كسي كه پدر حسن و حسين و برادر و داماد و جانشين پيامبر است و جان و مال خود را براي او مي دهد . پس اميرالمومنين در پاسخ او فرمود واي بر تو اي عبدالله ابي تو منافقي و من بر نفاق تو شهادت مي دهم .

عبدالله ابي گفت چگونه چنين نسبتي  به من مي دهي در حالي كه به خدا سوگند من هم مثل شما و اصحاب شما اهل ايمان هستم . اميرالمومنين فرمود مادرت به عزاي تو بنشيند تو جز منافق نيستي . و چون علي خدمت رسول خدا آمد وقصه خود را با عبدالله ابي منافق بيان نمود آيات بالا از طرف خداوند نازل شد . يعني چون عبدالله ابي علي را ( كه مومن بود) ملاقات نمود گفت ما ايمان به خدا و رسول و قرآن آورده ايم و چون با شيطانهايي مانند خود از منافقان خلوت نمود به آنها گفت ما در كفر و شرك با شما هستيم و تنها مي خواهيم علي و ياران او را مسخره كنيم و خداوند آنها را سرزنش مي كند و مي گويد خداوند آنها را استهزا‌ء مي كند يعني خداوند در قيامت آنها را به جهت مسخره كردن علي و ياران او عقوبت خواهد كرد . ( احقاق الحق 3/535)

8.      « وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ » ( بقره 25)

« به كسانى كه ايمان آورده، و كارهاى شايسته انجام داده‏اند، بشارت ده كه باغهايى از بهشت براى آنهاست كه نهرها از زير درختانش جاريست »

در تفسير فرات كوفي آمده است كه منظور از كساني كه ايمان آورده اند اميرالمومنين و اوصياي بعد از ايشان و شيعيان ايشان هستند .‌( تفسير فرات كوفي ص 53 ، شواهد التنزيل 1/74)  

9.      « الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُوْلئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ »‌ (بقره 27)

« فاسقان كسانى هستند كه پيمان خدا را، پس از محكم ساختن آن، ميشكنند; و پيوندهايى را كه خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده، و در روى زمين فساد ميكنند; اينها زيانكارانند»

در بحار الانوار از امام باقر آمده است كه مقصود از عهد الله عهدي است كه براي خداوند به ربوبيت ، براي رسول او به نبوت و براي علي به امامت و براي شيعيان آنها به دوستي و كرامت گرفته شده و منظور از يفسدون في الارض كساني اند كه انكار امامت علي و اولاد او را كرده اند .( بحار 24/389 )

10. « وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هؤُلاَءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ » (بقره 31)

« سپس علم اسماء ( علم اسرار آفرينش و نامگذارى موجودات) را همگى به آدم آموخت. بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: «اگر راست مى‏گوييد، اسامى اينها را به من خبر دهيد»

امام صادق در تفسير اين آيه فرمود به خدا سوگند ما اسماء الحسني و نامهاي نيك خداوند هستيم و خداوند هيچ عملي را از بندگان خود نمي پذيرد مگر با معرفت و ولايت ما . ( بحار الانوار 25/5 )

11. « فَتَلَقَّى‏ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ » ( بقره 37)

« سپس آدم از پروردگارش كلماتى دريافت داشت; (و با آنها توبه كرد.) و خداوند توبه او را پذيرفت; چرا كه خداوند توبه‏پذير و مهربان است. »

از ابن عباس نقل است كه گفت از رسول خدا روايت شد كه آدم با چه كلماتي خدا را خواند و توبه كرد ؟ رسول خدا فرمود ادم خدا را به حق محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين خواند و از او در خواست توبه كرد و توبه اش پذيرفته شد .( غايه المرام 1/394 ، فردوس الاخبار 3/151 و در المنثور 1/147) 

12. « قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ » (بقره 38)

« گفتيم: «همگى از آن، فرود آييد! هرگاه هدايتى از طرف من براى شما آمد، كسانى كه از آن پيروى كنند، نه ترسى بر آنهاست، و نه غمگين شوند.»

امام باقر در تفسير اين آيه فرمودند منظور از هدي در اين آيه علي بن ابي طالب عليه السلام است .( تفسير فرات ص 58 ، بحار الانوار 36/129)

13. « وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ » (بقره 39)

« و كسانى كه كافر شدند، و آيات ما را دروغ پنداشتند اهل دوزخند; و هميشه در آن خواهند بود. »

درتفسير برهان ذيل اين آيه آمده است كه مقصود از آيات در اين آيه دلايل صدق پيامبر نسبت به گفته هايي است كه در مورد پيشينيان فرموده اند و نسبت به فضائلي است كه نسبت به مولي امير المومنين و امامان از فرزندان ايشان بيان كرده اند . ( تفسير برهان 1/90)

14. علي ابن ابراهيم از پدرش از ابن ابي عمير از سماعه از امام صادق نقل كرده كه آن حضرت درباره خداوند « وَأَوْفُوا بِعَهْدِى أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ » فرمود به ولايت اميرالمومنين وفا كنيد تا به پيمان شما وفا كنم يعني براي شما به بهشت وفا كنم . ( بقره 40 ) ( تفسير برهان 1/200 )

15. « وَآمِنُوْا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِمَا مَعَكُمْ » ( بقره 41 )

« و به آنچه نازل كرده‏ام ايمان بياوريد! كه نشانه‏هاى آن، با آنچه در كتابهاى شماست، مطابقت دارد »

در تفسير برهان آمده است كه منظور از « به آنچه نازل كردم » آن چيزي است كه نازل شده در مورد ذكر نبوت پيامبر و خبر دادن به امامت حضرت علي و عترت ايشان است .

16. « وَأَقِيمُوا الْصَّلاَةَ وَآتُوا الْزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الْرَّاكِعِينَ » (سوره بقره آيه 43).

^« و نماز را بپا داريد، و زكات را بپردازيد، و همراه ركوع كنندگان ركوع كنيد »

موفق بن احمد و ابو نعيم اصفهانى باسناد خود از ابن عباس نقل كرده‏اند كه اين آيه در خصوص پيغمبر صلى الله عليه و آله و على عليه السلام نازل شده و آنها اول كسى بودند كه نماز گزاردند و ركوع كردند . (غاية المرام باب 176 و همچنين در كتب شواهد التنزيل 1/85 ،  مناقب ابن شهر آشوب 2/13 و خصايص الوحي المبين ص 239 هم اين نقل آمده است ).

17. « وَاسْتَعِينُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ » ( بقره 45)

« از صبر و نماز يارى جوئيد; و اين كار، جز براى خاشعان، گران است. »

روايت شده است كه در اين آيه منظور از صبر رسول الله هست و مقصود از نماز اقامه ولايت اميرالمومنين است كه حمل كردن آن به جز براي خاشعان سخت است و خاشعان شيعيان آن حضرت هستند ، ( اگر دقت شود در آيه ضمير مفرد آمده است نه ضمير مثني . يعني فقط نماز كه باطن‌آن همان اقامه كردن ولايت است سخت است به جز براي خاشعان )(اهل بيت في القرآن الكريم ص 83)

18. « الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُلاَقُوا رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ » (بقره 46)

« آنها كسانى هستند كه مى‏دانند ديداركننده پروردگار خويشند، و به سوى اوبازمى‏گردند. »

از ابن عباس روايت شده است كه مقصود از ديداركنندگان با پروردگار اميرالمومنين و اصحاب ايشان ( عثمان بن مظعون و عمار ) هستند .( شواهد التنزيل 1/44، ما نزل من القرآن في اهل بيت ص 46)

19. « وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْنَاكُمْ » ( بقره 50)

« و (به خاطر بياوريد) هنگامى را كه دريا را براى شما شكافتيم; و شما را نجات داديم »

در روايات آمده است كه خداوند به محمد و آل محمد بني اسرائيل را نجات داد ، يعني حضرت موسي خدا را به محمد و آل محمد قسم داد و خداوند هم آنان را از فرعون نجات داد . ( تفسير برهان 1/213، تاويل الآيات ص61)

20. و نيز در مورد آيه  « ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » « سپس شما را بعد از آن بخشيديم; شايد شكر (اين نعمت را) بجا آوريد. » ( بقره 52) آمده است كه خداوند آنها را بخشيد به خاطر اينكه آنها خدا را به محمد و آل محمد خواندند و ولايت رسول الله و اميرالمومنين و اهل بيت ايشان را تجديد كردند آنگاه خداوند هم آنها را بخشيد . ( تفسير برهان 1/98)

21. « وَمَا ظَلَمُونَا وَلكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ » ( بقره 57 )

« آنها به ما ستم نكردند; بلكه به خود ستم مي نمايند »

امام صادق فرمود خداوند به رسول الله مي فرمايد كه آنها با ترك ولايت اهل بيت تو ، به ما ظلم نكردند بلكه به خودشان ظلم كردند .( شرح الاخبار 1/244) و در حديث ديگري از امام باقر نقل شده است كه خداوند بزرگتر از آن است كه به او ظلم شود ،‌ در واقع ظلم به ما اهل بيت ظلم به خداست . ( ينابيع الموده 3/104)

22. « وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّداً وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ » ( بقره 58)

« و از در با خضوع و خشوع وارد گرديد! و بگوييد: «خداوندا! گناهان ما را بريز!» تا خطاهاى شما را ببخشيم»

روايات در اين مورد كه اهل بيت باب حطه ( و واسطه آمرزش گناهان امت هستند ) بسيار زياد است كه اين احاديث را فريقين نقل كرده اند . مثلا در حديث بسيار زيبايي از قول رسول الله نقل شده است كه فرمود : مردم چه كسي از خداوند راستگو تر است ، اي مردم همانا پروردگار شما به من امر كرد كه علي را به شما معرفي كنم به شما عنوان پرچم ( هدايت ) ، امام ، خليفه و وصي ، و اينكه او برادر و وزير ( من ) است . اي مردم همانا علي در هدايت بعد از من و دعوت كننده به سوي پروردگار است . همانا او صالح مومنين است ، چه كسى خوش گفتارتر است از آن كس كه دعوت به سوى خدا مى‏كند و عمل صالح انجام مى‏دهد و مى‏گويد: «من از مسلمانانم‏» . اي مردم همانا علي از من است ، فرزند او فرزند من است و او همسر حبيب من است . فرمان او فرمان من است و نهي او نهي من ، اي مردم بر شما باد به اطاعت از او و دوري از نافرماني او همانا اطاعت از او اطاعت از من است و نافرماني او نافرماني من است . اي مردم همانا علي صديق اين امت و جدا كننده ( حق و باطل ) است . تا جايي كه فرمود همانا او باب حطه و كشتي نجات و طالوت و ذو القرنين اين امت است .... . ( امالي شيخ صدوق ص 31 مجلس هشتم  ، بحار الانوار 38/93 ، در همين مضمون در كتب بسياري حديث نقل شده است از جمله تفسير در المنثور 1/71، شواهد التنزيل 1/360 ، ينابيع الموده 2/274 و ... )

23. « فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ » (بقره 59)

« اما افراد ستمگر، اين سخن را كه به آنها گفته شده بود، تغيير دادند; (و به جاى آن، جمله استهزاآميزى گفتند;) لذا بر ستمگران، در برابر اين نافرمانى ، عذابى از آسمان فرستاديم. »

از امام باقر در مورد اين‌آيه نقل شده است كه فرموده اند منظور از آن قولي كه ظالمين آنرا تغيير دادند حق آل محمد است و آن نافرماني هم اشاره به همين غصب حق آل محمد دارد. ( تفسير عياشي 1/45 )

24. از محمد ابن فضيل از ابوالحسن نقل شده كه آن حضرت در باره «وَلَولا فَضلُ الله عَلَيكُم وَ رَحمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ » (اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود از زيانكاران بوديد) فرمود فضل خدا پيامبر و رحمتش امير مومنان است . ( بقره آيه 64)

25. « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ » (بقره 82)

« و آنها كه ايمان آورده، و كارهاى شايسته انجام داده‏اند، آنان اهل بهشتند; و هميشه در آن خواهند ماند. »

از ابن عباس روايت شده است كه گفت اين آيه براي علي بن ابي طالب نازل شده است و او اولين مومن است و اولين كسي كه بعد از پيامبر نماز خواند . ( بحار الانوار 38/202 ، شواهد التنزيل 1/117)

26. در احاديث متعددي آمده است كه منظور از « وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً » ( بقره 83 ) رسول الله و اميرالمومنين هستند و آن دو پدران اين امت هستند . ( صراط مستقيم 1/242 ، تفسير برهان 1/262 ،‌ مناقب آل ابي طالب 3/105 و ... )

27. « أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لاَ تَهْوَى‏ أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقاً تَقْتُلُونَ » ( بقره 87)

« آيا چنين نيست كه هر زمان، پيامبرى چيزى بر خلاف هواى نفس شما آورد، در برابر او تكبر كرديد (و از ايمان آوردن به او خوددارى نموديد); پس عده‏اى را تكذيب كرده، و جمعى را به قتل رسانديد »

امام باقر عليه السلام فرمود در اين آيه ، مثل موسي و پيامبران بعد از او و حضرت عيسي براي امت محمد زده شد ، همانا رسول الله چيزي بر خلاف هواي نفس شما آورد به ولايت علي عليه السلام پس عده اي از آل محمد را تكذيب كرده و عده اي را كشتيد . ( تفسير عياشي 1/49 ،‌ تفسير صافي 1/158 )

28. « وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ » (بقره 89)

« و هنگامى كه از طرف خداوند، كتابى براى آنها آمد كه موافق نشانه‏هايى بود كه با خود داشتند، و پيش از اين، به خود نويد پيروزى بر كافران مى‏دادند (كه با كمك آن، بر دشمنان پيروز گردند.) آري هنگامي كه همان چيزي را كه مي شناختند نزد آنها آمد، به او كافر شدند; لعنت خدا بر كافران باد! »

جابر مي گويد از امام باقر راجع به تفسير سخن خداوند كه فرمود « هنگامي كه همان چيزي را كه مي شناختند برايشان آمد به آن كافر شدند » پرسيدم ، ايشان فرمود باطن اين آيه علي عليه السلام است . يعني مقصود از آن چيزي كه مي شناختند علي است كه به آن كافر شدند . ( تفسير برهان 1/277)

29. « بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُروا بِمَا أَنْزَلَ اللّهُ بَغْياً‌ » ( بقره 90 )

« ولى آنها در مقابل بهاى بدى، خود را فروختند; كه به ناروا، به آياتى كه خدا فرستاده بود، كافر شدند »

امام سجاد در مورد اين آيه فرمودند كه منظور ولايت اميرالمومنين علي بن ابي طالب و اوصياي او هستند .( بحار الانوار 23/354)

30. « وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِمَا مَعَهُمْ » ( بقره 91 ) «و هنگامى كه به آنها گفته شود: «به آنچه خداوند نازل فرموده، ايمان بياوريد!»مى‏گويند: «ما به چيزى ايمان مى‏آوريم كه بر خود ما نازل شده است.» و به غير آن، كافر مى‏شوند; در حالى كه حق است; و آياتى را كه بر آنها نازل شده، تصديق مى‏كند »

امام باقر فرمودند آنچه خداوند نازل فرموده در مورد علي ، بني اميه مي گويند ما به چيزي ايمان مي آوريم كه بر خود ما نازل شده است ، يعني در قلوب ماست و به غير آن كافر مي شوند يعني به‌ آنچه در مورد علي عليه السلام نازل شده است . بعد فرمودند « وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِمَا مَعَهُمْ » يعني علي عليه السلام .( بحار الانوار 36/98 ، تفسير نور الثقلين 1/102)

31. از حماد نقل شده است كه گفت امام رضا از پدران بزرگوارش نقل مي كند كه امام صادق در تفسير آيه شريفه ي « يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ » « هر كه را بخواهد به رحمت خود مخصوص گرداند » ( بقره 105) فرمود : برگزيدگان به رحمت حق پيامبر خدا، جانشين او و عترت آن دو بزرگوار هستند . به راستي كه براي خداوند صد رحمت است كه نود و نه مورد آن براي محمد ، علي و عترت آن دو بزرگوار ذخيره شده و يك مورد بر ساير يكتا پرستان پخش گرديده است . (‌ تفسير برهان 1/140)

 

32. « وَأَقِيمُوا الصَّلاَةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ » ( بقره 110)

« و نماز را بخوانيد و زكات را بپردازيد »

از امام باقر روايت شده است كه فرمود نماز و زكات حضرت علي عليه السلام است .

و نيز از امام صادق روايت شده است كه به يكي از صحابه خود فرمودند در كتاب خدا ( منظور از ) نماز ما هستيم ، و ما زكات و روزه و حج و ماه حرام و سرزمين حرام (‌ كه حرمت آن بايد نگاه داشته شود ) هستيم و ما كعبة الله و قبله خدا و وجه الله هستيم ( يعني به وسيله ما مردم به خدا متوجه مي شوند). (‌تفسير برهان 1/22 ، بحار الانوار 24/303 ، تاويل الايات ص 21)

33. « وَلِلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنََما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ » (بقره 115)

« مشرق و مغرب، از آن خداست! و به هر سو رو كنيد، آنجا وجه خداست ، خداوند بى‏نياز و داناست! »

از امام صادق روايت شده است كه به يكي از صحابه خود فرمودند در كتاب خدا ( منظور از ) نماز ما هستيم ، و ما زكات و روزه و حج و ماه حرام و سرزمين حرام (‌ كه حرمت آن بايد نگاه داشته شود ) هستيم و ما كعبة الله و قبله خدا و وجه الله هستيم ( يعني به وسيله ما مردم به خدا متوجه مي شوند ) . همانا خداوند فرمود و به هر سو رو كنيد، آنجا وجه خداست و ما آيات ( خدا ) هستيم و ما دليل ( راه) هستيم ، ودشمن ما در كتاب خدا فحشا و زشتي و ظلم و سركشي و قمار و سنگهاي نصب شده ( براي قرباني كه به آنها تبرك مي جويند) و تيرهاي قمار و بتها و جبت و طاغوت و مردار و خون و گوشت خوك هستند . سپس فرمود همانا خداوند ما را خلق كرد و خلق ما را بزرگ داشت و به ما فضيلت داد و ما را امين خود و حافظان و نگهبانان بر آنچه در آسمان و زمين است قرار داد ، تا جايي كه فرمود پس اسم ما در كتاب او هست و اسم ما به بهترين اسماء هست و .... . ( تفسير برهان 1/22)

34. ابي ولاد مي گويد از امام صادق راجعه به اين آيه «‌ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ » ( بقره 121) « كسانى كه كتاب آسمانى به آنها داده‏ايم آن را چنان كه شايسته آن است مى‏خوانند; آنها به قرآن  ايمان مى‏آورند » پرسيدم فرمود آنها ائمه هستند .

35. اميرالمومنين در نامه اي به معاويه نوشت اي معاويه .... ما آل پيامبر هستيم .... ما اولو الارحام هستيم .... ما اهل بيت هستيم . خداوند ما را اختيار كرد و برگزيد و نبوت را در ما قرار داد و كتاب براي ماست و حكمت و علم و ايمان و بيت الله و مسكن اسماعيل و مقام ابراهيم مال ماست . تا آنجا كه فرمود ما امة مسلمة ( يعني كساني كه هميشه تسليم فرمان خدا هستند ) هستيم . كه اين جمله برگرفته شده است از آيه 128 سوره بقره . ( بحار الانوار 33/133)

36. همچنين در احاديث آمده است كه منظور از ملة ابراهيم كه همان آيين حضرت ابراهيم است ائمه هستند كه خداوند در سوره بقره آيه 130 مي فرمايند « جز افراد سفيه و نادان، چه كسى از آيين ابراهيم، (با آن پاكى و درخشندگى،) روى‏گردان خواهد شد » ( تفسير عياشي 1/57 )

37. همچنين از امام باقر در مورد آيه « .... إِنَّ اللّهَ اصْطَفَى‏ لَكُمُ الدِّينَ فَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاِّ وَأَنْتُم مُسْلِمُونَ » ( بقره 132) « و ابراهيم و يعقوب فرزندان خود را به اين آيين، وصيت كردند; ( و گفتند ) «فرزندان من! خداوند اين آيين پاك را براى شما برگزيده است; پس مبادا جز در حالي كه تسليم و فرمانبردار او باشيد از دنيا برويد!» روايت شده است كه ايشان فرمودند تسليم به ولايت علي باشند . ( بحار الانوار 35/341)

38. « قُولُوا آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى‏ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ و ......... * فَإِن آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهتَدَوا وَّإِن تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » (بقره 136 و137)

« بگوييد: «ما به خدا ايمان آورده‏ايم; و به آنچه بر ما نازل شده; و آنچه بر ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و پيامبران از فرزندان او نازل گرديد ، و (همچنين) آنچه به موسى و عيسى و پيامبران (ديگر) از طرف پروردگار داده شده است، و در ميان هيچ يك از آنها جدايى قائل نمى‏شويم، و در برابر فرمان خدا تسليم هستيم; » * اگر آنها نيز به مانند آنچه شما ايمان آورده‏ايد ايمان بياورند، هدايت يافته‏اند; و اگر سرپيچى كنند، از حق جدا شده‏اند و خداوند، شر آنها را از تو دفع مى‏كند; و او شنونده و داناست.»

از امام باقر روايت شده است كه در مورد اين قسمت از‌ آيه « آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا » « ما به خدا ايمان آورده‏ايم; و به آنچه بر ما نازل شده » فرمود همانا آنها اميرالمومنين و امام حسن و امام حسين و فاطمه و ائمه بعد از آنها هستند. سپس فرمود، « فَإِن آمَنُوا » « اگر آنها نيز به مانند آنچه شما ايمان آورده‏ايد ايمان بياورند » يعني مردم ، « بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ » يعني به آنچه كه علي و فاطمه و حسن و حسين و ائمه بعد از ايشان ايمان آوردند « فَقَدِ اهتَدَوا وَّإِن تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ » « هدايت يافته‏اند; و اگر سرپيچى كنند، از حق جدا شده‏اند» ،‌ در واقع يعني اگر مردم به آنچه كه شما ( اهل بيت ) ايمان آورده ايد ايمان بياورند هدايت يافته اند و اگر سرپيچي كنند از حق جدا شده اند.( تفسير عياشي1/61 ، تفسير صافي 1/192) 

39. « صِبْغَةَ اللّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ » (بقره 138)

« رنگ خدايى (بپذيريد) و چه رنگى از رنگ خدايى بهتر است؟! و ما تنها او را عبادت مى‏كنيم. »

روايات متعددي به اين مضمون رسيده است كه صبغه الهي گرفتن يعني ولايت اميرالمومنين و اهل بيت را داشتن .( تفسير فرات كوفي ص 61 ، بحار الانوار 23/366، كافي 1/422، تفسير برهان 1/388 ، تفسير نور الثقلين 1/132)

40. « وَكَذلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مِن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى‏ عَقِبَيْهِ .... » ( بقره 143)

« همان‏گونه (كه قبله شما، يك قبله ميانه است) شما را نيز، امت ميانه‏اى قرار داديم. تا بر مردم گواه باشيد; و پيامبر هم بر شما گواه است. و ما، آن قبله‏اى را كه قبلا بر آن بودى، تنها براى اين قرار داديم كه افرادى كه از پيامبر پيروى مى‏كنند، از آنها كه به جاهليت بازمى‏گردند، مشخص شوند. ......»

از امام باقر نقل شده است كه فرمود مقصود از « شاهد براعمال مردم » ما هستيم .

نيز از برخي علماي اهل سنت روايت شده است كه اين آيه در مورد امير المومنين آمده است . ( تفسير نور الثقلين 1/113 ، تفسير صافي 1/197 ،‌ بحار الانوار 22/441 ، در شواهد التنزيل 1/129  از اميرالمومنين روايت شده است كه ما گواهان و شاهدان بر مردم هستيم و ما حجت خدا بر روي زمين هستيم و مقصود خداوند از آيه " و كذلك جعلناكم امة وسطا " ما هستيم )

همچنين در مورد اين قسمت « وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا » در روايات آمده است كه علي عليه السلام اولين كسي بود كه خدا او را با پيامبر هدايت كرد . ( شواهد التنزيل 1/120)